Başka bir yerde bulunan kişiye yada kuruma bir bilgi iletmek amacıyla yazılan yazılara mektup denir.
Mektubun diğer yazı türlerinden ayrı bir özelliği vardır. Herşeyden önce; bağımsızdır,ufukları alabildiğine geniştir,dar kalıplar ve kurallar içinde tanımlanamaz. Konuları oldukça bol ve sınırsızdır. Doğallığın ve içtenliğin en çekici belgesidir. Elbette ki herkese aynı içtenlikle mektup yazılmaz. Gönderdiğimiz kişi yada kurumla olan ilginin derecesine göre,mektubun hitap bölümünden,amaç,hatta sonuç bölümüne kadar değişen üslup özelliği vardır.
Mektup kişiliğimizin bir aynasıdır. Saygımız,sevgimiz,karakterimiz,inancımız,görüş ve düşüncelerimiz hatta kültürümüz mektubumuza yansır.
Basit bir yazı türü gibi görülmesine rağmen mektubun da kendine özgü bir düzeni,bir disiplini,bir planı vardır.
Mektup Yazarken Nelere Dikkat Edilmelidir?
· Mektup yazarken kullanacağımız kağıt ve zarf temiz olmalıdır. Bu basit ayrıntı karşımızdakine verdiğimiz değeri gösterir.
· Mektuptaki hitap,göndereceğimiz kişi yada kurum göz önünde bulundurularak seçilmelidir: Sevgili Kardeşim, Canım Kardeşim, Canım
· Babacığım, Aziz Dostum, Saygıdeğer Büyüğüm, Sayın Murat Bey, Sayın Genel Müdür…
· Mektupta daha sonra giriş ve amaç bölümüne geçilir. Bu bölümde mektubun niçin yazıldığı belirtilir.
· Sonuç bölümünde daha çok klişe sözlere yer verilerek, hoşa gidici bir dilekle mektup bitirilir ; sevgi ve saygılar sunar,esenlikler dilerim. gibi.
· Öfkeli anlarda kesinlikle mektup yazılmamalıdır.
· Mektupta kullanılan ağır ve kırıcı sözler, ileride pişmanlığa yol açabilir. Ancak, yazının kalıcı etkisi nedeniyle, yarattığı kırgınlık tümüyle unutulamaz.

· Mektup Türleri

Mektuplar, konularına ve yazanla yazılan arasındaki ilgiye göre üçe ayrılır :
1. Özel mektuplar
2. Resmi mektuplar
3. İş mektupları

Özel Mektuplar

Birbirine yakın, tanışık insanlar ve eş dost arasında yazılan mektuplardır.

Tebrikler

Bayramlarda, yılbaşlarında veya mutlu bir olay dolayısıyla karşı tarafa iyilik ve mutluluk dileklerinde bulunmak amacıyla yazılan kısa,öz ve içten mektuplardır. Bunlarda kağıt yerine daha çok basılı kartlar kullanılmaktadır.

Telgraf

Mektubun gecikebileceği ivedi durumlarda bildirilmesi gereken istek, olay ve haberleri, kısa ve öz olarak anlatan bir mektup türüdür. Telgrafta az ve öz ifade önemlidir.
§ Alacak olanın adı,soyadı ve açık adresi yazılır.
§ Telgraf çekmemize sebep olan konu,kısa ve öz olarak ifade belirtilir.
§ Sağ alt köşeye gönderenin adı ve soyadı yazılır.
§ Telgraf metninin altına bir çizgi çekilir. Bu çizginin altına gönderenin adresi yazılır. Bu bilgi,alıcının bulunmaması durumunda telgrafın iadesi için gereklidir. Ücrete tabi değildir.
Telgraf,bugün kullanım alanı yok denecek kadar az kalmış bir yazışma türüdür.

Resmi Mektuplar

Devlet dairelerinin kendi aralarında veya kişilerle devler daireleri arasında yazılan mektuplardır. Bu tür mektuplarda, konunun uzunluğuna göre tam veya yarım sayfa boyutunda çizgisiz,beyaz kağıtlar kullanılır. Anlatım ciddi ve ağırbaşlı olmalıdır. Konu dışında ayrıntılara ve özel isteklere yer verilmez. Konu en açık ve yalın biçimde ele alınır. Üst makam yetkilisi alt makamdakine yazdığı yazıyı rica ederim, alt makamdaki üst makamdakine bilgilerinize saygıyla sunarım veya arz ederim şeklinde bitirmelidir.
Resmi Yazışmalarda Dikkat Edilecek Noktalar :
· Kağıdın üst yanından iki santim aşağıda ve ortada olmak üzere yazının çıktığı dairenin adresi bulunur.
· Sağ üst köşeye tarih konur.
· Yazıya başlamadan,hangi tarih ve sayılı yazıya cevap olarak yazıldığı belirtilir.
· Yazının ilk paragrafında sorun veya konu ortaya konur.
· Gelişme paragraflarında,bizim konu hakkındaki görüşümüz belirtilir,bizden istenilen bilgiler verilir.
· Sonuç bölümünde,yazının gönderildiği makamın durumuna göre ( alt makam,üst makam ) yazı,rica yada sunu biçimlerinden biriyle bitirilir.
· Resmi yazıyı tamamlayan evraklar,metnin sol alt kısmına,sıra numarası verilerek belirtilir.
· Kağıdın sol en alt köşesine yazıyı daktilo edenle,konuyla ilgili bölüm şefinin ad ve soyadlarının ilk harfleri yazılır.

İş Mektupları

Ticaret ve endüstri kurumlarının birbirlerine ve kişilere, kişilerin bu kurumlara gönderdikleri mektuplara iş mektubu denir. İşyerleri bu mektuplarda, firma ismini taşıyan başlıklı ( antetli ) beyaz kağıtlar kullanırlar. Yazıda daktilo ( veya bilgisayar ) kullanmak yerleşmiş bir kuraldır. İş mektuplarında da konu kısa,öz olarak açık ve yalın bir anlatımla ele alınmalıdır. Resmi mektupların özellik ve yazılışlarını kavramış olmak bu tür mektup yazmada da büyük kolaylık sağlar.
İş Mektuplarının Yazılışında Uyulacak Kurallar :
· Ciddi bir anlatım kullanılmalı, kısa ve özlü bir anlatım yolu seçilmelidir.
· Her iş için ayrı bir mektup yazılmalıdır.
· Daktilo veya mavi mürekkepli dolma kalem kullanılmalıdır.
· Ele alınan konu hakkında amaca uygun açıklamalar yapılmalı, gerekli yerlerde teknik terimler kullanılmalıdır.
· İstekler yapmacıklığa kaçmadan ciddi bir hava içinde belirtilmeli, saygı bildiren kelimeler ölçülü şekilde kullanılmalıdır.
· Eğer yazılan iş mektubu, bir başka mektuba cevap niteliği taşıyorsa,bu, metnin başında ‘ilgi’ bölümünde belirtilmelidir. Bunun için o mektubun tarihi ve numarasının yazılması yeterlidir.

Bir sanat yapıtının olumlu-olumsuz, iyi-kötü, güzel-çirkin yönlerinin ortaya konduğu yazılardır. Bu yazıları kaleme alan sanatçıya “eleştirmen” denir. Eleştirmen, bir yapıtı inceler, tanıtır, onlar hakkında okuyucuyu bilgilendirir ya da yapıtla ilgili görüşler ileri sürer ve bunları kanıtlar.

Eleştiri, yöntem ve nitelik bakımından ikiye ayrılır:

a) Öznel (Sübjektif) Eleştiri: Eleştirmenin bir yapıtı kendi zevk ölçülerini göz önüne alarak incelediği eleştiri türüdür. Bu tür eleştirilerde öznel yargılar ağırlıktadır.

b) Nesnel (Objektif) Eleştiri: Bu tür eleştiride, her yapıtın değerlendirilmesinde kullanılabilecek belli ölçütler vardır. Eleştirmen mümkün olduğunca kişisel yargılarda bulunmaktan kaçınır. Bilimsel araştırmalardan yararlanarak, yapıtı ister beğensin ister beğenmesin, tarafsız bir gözle onun gerçek değerini ortaya koymaya çalışır.

Edebiyatımızda ilk eleştiri:

• Tahrib-i Harabat (Namık Kemal)

Edebiyatımızda önemli eleştiri yapıtları:

• Zemzeme, Takdir-i Elhan (Recaizade Mahmut Ekrem)
• Demdeme (Muallim Naci)

Gerçek ya da gerçekleşmesi mümkün olayları; yer, zaman ve kişiye bağlı olarak anlatan geniş kapsamlı yapıtlardır. Olaylar geniş ve ayrıntılı bir biçimde dile getirilir. Kahraman kadrosu genellikle geniştir ve kahramanlar bütün yönleriyle ele alınır. Konusuna göre psikolojik roman, macera romanı, köy romanı, tarihi roman, egzotik roman, bilim-kurgu romanı, biyografik roman; oluşturulduğu edebiyat akımına göre klasik roman, romantik roman, realist roman, natüralist roman gibi değişik isimlerle adlandırılır. Dünya edebiyatında bu türün ilk örneğini “Gargantua” adlı yapıtıyla Rabelais vermiştir. “Don Kişot” adlı yapıtıyla Cervantes, dünya edebiyatında modern romanın ilk örneğini vermiştir.

• Edebiyatımızda ilk yerli roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Şemsettin Sami)
• Edebiyatımızda ilk çeviri roman: Telemak (Yusuf Kamil Paşa)
• Edebiyatımızda ilk edebi roman: İntibah (Namık Kemal)
• Edebiyatımızda ilk tarihi roman: Cezmi (Namık Kemal)
• Edebiyatımızda ilk realist roman: Araba Sevdası (Recaizde Mahmut Ekrem)
• Edebiyatımızda Batılı anlamda ilk roman: Mai ve Siyah (Halit Ziya Uşaklıgil)
• Edebiyatımızda ilk psikolojik roman: Eylül (Mehmet Rauf)
• Edebiyatımızda ilk köy romanı: Karabibik (Nabizade Nazım)

Gerçek ya da gerçekleşmesi mümkün olay ve durumları; yer,zaman ve kişiye bağlı olarak yüzeysel bir biçimde anlatan dar kapsamlı ve kısa yazılardan oluşan yapıtlardır. Dar bir kahraman kadrosu olan bu yapıtlarda, kişiler çoğu zaman hayatlarının belli bir anı içinde anlatılır. Genellikle kişilerin tek yönü üzerinde durulur. “Decameron” adlı yapıtıyla Boccaccio, dünya edebiyatında bu türün ilk örneğini vermiştir. Öykü, yapı ve içerik bakımından iki gruba ayrılır:

a) Olay Öyküsü (Klasik Öykü): Bir olay üzerine temellendirilen öykü türüdür. Bu türün, dünya edebiyatında ilk örneğini Guy de Maupassant verdiğinden bu öykü türü, “Maupassant tarzı öykü” diye de anılmaktadır. Bu türün, edebiyatımızda ilk temsilcisi Ömer Seyfettin’dir.

b) Durum Öyküsü (Modern Öykü): Bir durum üzerine temellendirilen öykü türüdür. Bu türün, dünya edebiyatında ilk örneğini Anton Çehov verdiğinden bu öykü türü, “Çehov tarzı öykü” diye de anılmaktadır. Bu türün, edebiyatımızda ilk temsilcileri Sait Faik Abasıyanık ve Memdut Şevket Esendal’dır.

• Edebiyatımızda ilk öykü: Letaif-i Rivayat (Ahmet Mithat Efendi)
• Edebiyatımızda ilk realist öykü: Küçük Şeyler (Samipaşazade Sezai)

Hem tragedyanın hem de komedyanın özelliklerini içeren, yaşamı olduğu gibi, hem acıklık hem de gülünç yönleriyle yansıtan tiyatro yapıtlarıdır. 19. yüzyılda, tragedyanın katı kurallarını yıkmak amacıyla meydana getirilmiştir. Shakespeare, Victor Hugo, Goethe ve Schiller bu türde başarılı yapıtlar ortaya koymuşlardır. Namık Kemal‘in “Vatan yahut Silistre” adlı yapıtı dram türünde yazılmıştır. Abdülhak Hamit Tarhan da dram türünde birçok yapıt vermiştir.

Dram’ın Özellikleri:

1. Acıklı ve gülünç sahneler bir arada yer alır.
2. Olaylar, tarihten ya da günlük yaşamdan alınabilir.
3. “Üç birlik” kuralına uyma zorunluluğu yoktur.
4. Olaylar, çirkin bile olsa sahnede gösterilir.
5. Kahramanlar toplumun hangi kesiminden olursa olsun dramda yer alabilir.
6. Şiir ya da düzyazı biçiminde yazılabilir.

Dram türünde bazı yapıtlar:

1. Hernani, Cromwell: Victor Hugo
2. Haydutlar, Willhelm Tell: Schiller

Toplumda ve insan ilişkilerinde görülen gülünç yanların ortaya konulduğu tiyatro yapıtlarıdır. Toplumda ve günlük yaşamda görülen eksiklik ve aksaklıklar, seyirciye güldürü öğeleriyle verilirken, seyircinin bu konular üzerinde düşünmesi amaçlanır. Bu türün ilk temsilcisi, Eski Yunan edebiyat sanatçısı Aristophanes‘tir. Fransız sanatçı Moliere, komedi türünün en ünlü yazarıdır. Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk tiyatro yapıtı olan, Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” komedi türündedir. Ayrıca Ahmet Vefik Paşa, -Moliere’den çeviri ve uyarlama biçiminde- bu türde birçok yapıt ortaya koymuştur.

Komedi’nin Özellikleri:

1. Konular, günlük yaşamdaki olaylardan alınır.
2. Kahramanlar, toplumun her kesiminden olabilir.
3. Şiir biçiminde (manzum olarak) yazılır.
4. Her türlü bayağı söze, şakaya yer verilir, üslupta seçkinlik aranmaz.
5. Kişilerin öldürme, yaralama gibi her çeşit davranışı sahnede gösterilebilir.
6. “Üç birlik” kuralına uyulma zorunluluğu vardır.
7. Birbiri ardınca süren koro ve diyalog bölümleri vardır.
8. İnsanoğlunun eksikliklerinin gülünç biçimde gösterek onu eğitme amacı güdülür.

Komedya türünde bazı yapıtlar:

1. Tartuffe, Cimri, Kibarlık Budalası: Moliere
2. Eşekarıları, Kurbağalar, Kuşlar: Aristophanes

Seyircide heyecan, korku ve acıma hissi oluşturarak seyircinin ruhunu arındırmayı amaçlayan tiyatro yapıtlarıdır. Trajedi türünün ilk temsilcileri; Eski Yunan edebiyatı sanatçıları Aiskhlyos, Sophokles, Euripides‘tir. 17. yüzyılda yaşamış olan Fransız edebiyatı sanatçıları Corneille ve Racine de önemli trajedi yazarlarıdır.

Tragedya’nın Özellikleri:

1. Konular tarihten ve mitolojiden alınır.
2. Kahramanlar; tanrı, tanrıça ve soylulardan oluşur.
3. Şiir biçiminde (manzum olarak) yazılır.
4. Birbiri ardınca süren koro ve diyalog bölümleri vardır.
5. Kötü, çirkin sayılabilecek bayağı söz ve söyleyişlere yer verilmez, seçkin bir üslupla yazılır.
6. Kişiler arasındaki dövüşme, yaralama ve öldürme gibi korkunç ve çirkin olaylar sahnede gösterilmez; bu olayları haberciler aktarır.
7. İnsanoğlunun hırslarını, kavgalarını gösterir; çoğu, felaketli sonuçlara bağlanır.
8. Zaman, yer, olay birliğine uyulur. Bir olay, aynı yerde bir günde geçebilecek biçimde düzenlenir. Buna “üç birlik” kuralı (olay, zaman ve yer birliği) denir.

Tragedya türünde bazı yapıtlar:

1. Persler, Yalvaran Kızlar, Agamemnon: Aiskhylos
2. Antigone, Kral Oidipus, Elektra: Sophokles
3. İphigenia, Helene, Herakles: Euripides
4. Le Cid, Horace, Cinna: Corneille
5. Andromak, Phaidra, Davacılar: Racine

Olmuş ya da olabilecek olayların, oyuncular tarafından sahnede oynanması için yazılmış yapıtlardır. Başlangıçta insanları eğlendirme amacıyla ortaya çıkmış olan bu tür, daha sonra gelişerek sadece eğlendirme değil; insanları etkileme, yaşamdan kesitler sunarak onları düşündürme ve eğitme aracı olarak edebiyatta yerini almıştır. Tiyatronun ilk örnekleri Eski Yunan edebiyatı sanatçıları tarafından ortaya konmuştur. Geleneksel Türk tiyatrosunda (Karagöz, Ortaoyunu, Meddah) yazılı kaynaklara pek rastlanmamaktadır. Çok eskiye dayanan geleneksel tiyatromuz, sözlü tiyatro ürünleri olarak değerlendirilmektedir. Edebiyatımızda yazılı ilk tiyatro örnekleri Tanzimat’la birlikte görülmektedir.

İnsan dışındaki varlıkların -genellikle hayvanların- kişileştirilmesi ve konuşturulması esasına dayanan ve şiir biçiminde yazılan masaldır. Bu türün ilk örneklerini Beydaba “Kelile ve Dimne” adlı yapıtıyla ortaya koymuştur. Mevlana’nın “Mesnevi” adlı yapıtında bu türün başarılı örnekleri yer almaktadır. Eski Yunan edebiyatı sanatçısı Aisopos (Ezop) bu türdeki yapıtlarıyla tanınmıştır. Yine bu türün önemli bir ismi Fransız edebiyatı sanatçısı La Fontaine, bu türdeki yapıtlarını “Fabllar” adlı yapıtında toplamıştır.

Fablın Özellikleri:

1. Öğüt ve ahlaki ders verme amaçlanır.
2. Didaktik (öğretici) şiire özgü nitelikler taşır.
3. Teşhis (kişiselleştirme) ve intak (konuşturma) sanatına ağırlık verilir.

Halk dilinde anlatılarak oluşmuş, bir sanatçı tarafından sonradan yazıya geçirilmiş, olağanüstü olayların anlatıldığı sözlü edebiyat ürünüdür. Edebiyatımızda “Keloğlan” en tanınmış masal kahramanıdır. Edebiyatımızda Eflatun Cem Güney, masallarımızı derleyip yazıya geçirmiştir. Alman edebiyatından Grimm Kardeşler, uluslarının masallarını derleyerek yazıya geçirmişlerdir.

Masalın Özellikleri:

1. Eğitici ve öğretici nitelikler taşır.
2. Daha çok evrensel konulara dile getirilir.
3. Yer ve zaman belli değildir.
4. Tekrar edilen kalıplaşmış bölümler vardır.
5. Olaylar, bütünüyle hayal ürünüdür.
6. Olaylar -miş’li geçmiş zaman kullanılarak anlatılır.
7. Kahramanlar, insanüstü özellikler gösterir.
8. Masalın sonunda iyi kahramanlar ödüllendirilirken, kötü kahramanlar cezalandırılır.